دانش و ورزش

تغذيه درماني در بيماران ديابتي

تغذيه درماني در كنترل ديابت مهمترين نقش را ايفا مي كند. هدف از تغذيه درماني در ديابت، حفظ مقدار قند خون در محدوده طبيعي، بهبود سطح چربيهاي خون، كاهش فشار خون، درمان و جلوگيري از عوارض ديابت همچون بيماريهاي قلبي عروقي، رتينوپاتي، نفروپاتي و نيز برآوردن نيازهاي تغذيه اي فرد است.
در ديابت نوع 1، غذا بايد در زمان معين و مطابق با اثر انسولين تزريقي خورده شود.
زمان اوج اثر انسولين، با زمان بالا رفتن قند خون بعد از غذا، بايد همزمان شود.

براي جلوگيري از بروز هايپوگلايسمي از حذف وعده‌هاي غذايي بايد       پرهيز شود.
- هدف اين است كه قند خون ناشتا بين mg/dl 120-80 و موقع خواب بين          mg/dl 140-100 حفظ شود.
- براي افرادي كه انسولين دريافت مي كنند، جلوگيري از افزايش وزن، مسأله        مهمي است. انسولين درماني امكان اضافه وزن را افزايش مي دهد. انجام فعاليت فيزيكي منظم، بهترين راه براي جلوگيري از افزايش وزن ناشي از مصرف انسولين است.
- براي صرف ميان وعده هايي كه در برنامه غذايي طراحي نشده بوده است هم احتياج به تزريق انسولين هست.
- براي جلوگيري از هايپوگلايسمي، توزيع كالري در طول روز اهميت دارد. يك الگوي رايج اين است كه 20% كل كالري روزانه به صبحانه، 35% به ناهار،      30% به شام و 15% به وعده آخر شب اختصاص داده شود. وعده قبل از خواب، براي جلوگيري از هايپوگلايسمي در هنگام خواب توصيه مي شود.

در ديابت نوع 2، محدوديت كالري و كاهش وزن به حد متوسط (به ميزان kg 9- 5/4) باعث كنترل قند خون، كاهش مقاومت به انسولين، بهبود ديس ليپيدمي و كاهش فشارخون مي شود، حتي اگر فرد به وزن نرمال نرسيده باشد. اين كاهش وزن وقتي بيشترين اثر و فايده را دارد كه بلافاصله بعد از تشخيص ديابت نوع 2 اعمال شود يعني وقتي كه ترشح انسولين هنوز به حد كافي صورت مي گيرد.
محدوديت كالري، بيشتر و سريعتر از كاهش وزن، قند خون را در افراد ديابتي كنترل مي كند. يعني مسأله كالري در ديابت نوع 2، مهمتر از مسأله وزن است. اين محدوديت بايد طوري باشد كه فرد 500-250 كالري كمتر از دريافت روزانه خود، دريافت كند. در كل براي افرادي كه وزن نرمال و فعاليت متوسط دارند، kcal 30 به ازاي كيلوگرم وزن در روز، براي افراد كم فعاليت كه هدف كاهش وزن دارند kg/ kcal 25 و به منظور افزايش وزن kg/ kcal35 انرژي توصيه مي شود.

كروم عنصري است كه از آن به عنوان ( فاكتور تحمل گلوكز ) ياد مي شود و روي عملكرد انسولين تأثير مي گذارد. در حيوانات آزمايشگاهي كمبود كروم باعث افزايش قند، كلسترول و تري گليسيريد خون مي شود، با اين وجود، تأييد مصرف مكمل كروم در بهبود سطح قند و چربي خون در افراد ديابتي از نظر علمي هنوز مورد تأثير نيست و در دست مطالعه است و به نظر مي رسد كه بسته به درجه كمبود كروم و مقدار تحمل گلوكز، پاسخ افراد ديابتي به مكمل كروم متفاوت باشد. تجويز مكمل كروم فقط در صورت وجود علائم كمبود اين عنصر، توصيه مي شود.

   از آنجايي كه ويتامين C و گلوكز در جذب با هم رقابت مي كنند، افزايش سطح ويتامين C پلاسما مي‌تواند با كاهش جذب گلوكز همراه باشد. بعضي محققين مصرف 600-200 ميلي گرم ويتامين C و IU 100 ويتامين E (بعنوان آنتي اكسيدان) را توصيه مي كنند. در افرادي كه نوروپاتي خفيف تا متوسط دارند، دوزفارماكولوژيك ويتامين E باعث بهبود هدايت عصبي مي شود.
- مصرف سير در مقادير زياد به نظر مي رسد باعث كاهش قند و چربي خون در افراد ديابتي مي شود.
- سلنيوم ديده شده كه خطر بيماريهاي قلبي عروقي و پرفشاري خون را مي‌كاهد.
- پتاسيم اغلب باعث كاهش فشارخون مي شود و ديده شده كه كمبود پتاسيم عدم تحمل گلوكز را وخيم تر مي كند.
- واناديوم در يك سري مطالعات ديده شده كه در افراد ديابتي حساسيت به انسولين را افزايش داده و نياز به انسولين را كاهش مي دهد.

انسولين درماني در بيماران ديابتي

   تمام بيماران ديابتي نوع 1 و 40% بيماران ديابتي نوع 2 وابسته به تزريق انسولين هستند. دوز انسولين دريافتي بايد با مقدار غذا و ميزان فعاليت فرد تطابق يابد. قبل از تطابق دادن انسولين موارد زير بايد مدنظر قرار گيرند:
- با شروع درمان با انسولين، به مدت حداقل 3 روز تا يك هفته، بايد مقدار انسولين دريافتي، مقدار غذاي خورده شده و نتيجه تست قند خون دو ساعت قبل و بعد از غذا و قبل از خواب در يك دفتر روزانه ثبت شود و ملاحظات مربوط هم در كنار آن درج گردد (مثلاً تأخير در خوردن ناهار، سرماخورگي، خوردن يك ميان و عده اضافه و ...) براي افراد ديابتي نوع 1 ، تست قند خون در روز به ميزان 3 بار يا بيشتر توصيه مي شود . سپس با مشورت با متخصص، دوزانسولين براساس مقدار كربوهيدرات غذا، مطابقت داده ميشود

کتواسیدوز دیابتی

کتواسیدوز دیابتی هنگامی رخ می‌دهد که کتون‌‌ها- یک مخصول فرعی ناشی از تجزیه چربی‌ها- شروع به تولید شدن در بدن -می‌کنند.
این حالت وقتی رخ می‌دهد که گلوکز، قندی که معمولا در بدن به عنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرد، در دسترس نیست و بدن به جای آن شروع به استفاده از چربی‌ها می‌کند.
این عارضه معمولا در فردی مبتلا به دیابت که انسولین کافی در بدنش وجود ندارد، بروز می‌کند.
اگر کتواسیدوز به حال خود رها شود، ممکن است به آسیب سلولی وخیم، حمله قلبی، نارسایی کلیه و حتی مرگ منجر شود.
برخی از علائم هشداردهنده این عارضه اینها هستند:
▪ ادرار کردن مکرر یا تشنگی که برای یک روز یا بیشتر ادامه پیدا می‌کند.
▪ خستگی، و سفتی یا درد عضلانی.
▪ بوی مخصوص تنفس اغلب میوه ای
▪ گیجی و سردرگمی که ممکن است به اغما منجر شود.
▪ تنفس سریع، یا اشکال در تنفس هنگام درازکشیدن.
▪ فشار خون پایین.
▪ از دست دادن اشتها، درد شکمی

تاثیر ورزش بر کنترل قند خون و توده بدنی و توده بدنی در افراد مبتلا به دیابت نوع 2

همانطور که میدانید دو هدف عمده در مورد بیماران دیابتی کاهش میزان قند خون و توده چربی بدنشان و به عبارتی کاستن از وزنشان است.  چاقی و خصوصا چاقی شکمی اصولا به مقاومت نسبت به انسولین و بالارفتن میزان انسولین بدن و بالا رفتن میزان قند خون و افزایش فشار خون و افزایش چربی خون و ... همراه است.چربی خون بالا که از عوارض مستقیم چاقی است میتواند در دراز مدت موجب بروز آسیب در بافت هایی نظیر کلیه و چشم ها و اعصاب و کبد و رگ ها گردد.

   تحقیقاتی که راجع به نقش حرکات ورزشی در دیابتی ها انجام شده است نشان میدهد که انجام حرکات ورزشی میتواند موجب کاهش قند خون شان گردد سوالی که پیش می آید این است که آیا انجام حرکات شدید ورزشی یا انجام طولانی مدت حرکات ورزشی هم برای دیابتی ها مفید است؟ و جواب ما این است. خیر . انجام حرکات ورزشی در دراز مدت و بصورت شدید علاوه بر آن که میتواند موجب بروز افت قند خون گردد حتی در حالت کنترل شده هم توصیه نمی شود زیرا نهایتا همان تاثیری را بر بدن میگذارد که قند خون کنترل نشده میتواند بر بدن یک فرد دیابتی بگذارد.

   لذا توصیه ما به دیابتی ها این است که اولا ورزش های آرام و سبک را انجام دهند و ثانیا سعی کنند مثلا به جای یک بار ورزش در و به مدت نیم ساعت آنرا به سه بار و هر بار به مدت 10 دقیقه تغییر دهند. حرکات ورزشی آرام بهتر است یک ربع تا نیم ساعت پس از وعده های بزرگ غذایی مانند ناهار و شام صورت گیرد و نهایتا اینکه دوست عزیز انجام حرکات ورزشی هنگان غروب و شب برای شما بهتر از انجام حرکات ورزشی هنگام صبح است

توصيه هاي غذايي در ديابت

   هدف اصلي از رژيم درماني در بيماران ديابتي، استفاده از موادغذايي به صورت متعادل است. اصولاً رژيم غذايي اي كه توسط كارشناسان و متخصصان تغذيه براي افراد ديابتي تهيه مي شود داراي اهداف زير است:

   - رساندن قند خون به سطح طبيعي

   - حفظ سطح چربي هاي خون در حد طبيعي

   - كاهش مشكلات خاص بيماران ديابتي

   - به دست آوردن و حفظ وزن ايده آل

   - رساندن مواد مغذي به بدن به ميزان لازم

   - تأمين انرژي موردنياز بدن جهت انجام فعاليت هاي لازم

   - جلوگيري از بروز عوارض و مشكلات ناشي از ديابت

توصيه هاي تغذيه اي براي بيماران مبتلا به ديابت نوع اول

   . سعي كنيد برنامه غذايي خود را به طور منظم تنظيم كنيد. به نحوي كه هر روز در ساعات معيني غذا بخوريد.

   2. روزانه بين 4 تا 5 وعده غذا بخوريد.

   3. در هر وعده مقادير متناسبي از كربوهيدرات ها را مصرف كنيد تا دچار عوارض ناشي از نوسانات قندخون نشويد.

   4. چربي دريافتي از طريق موادغذايي را محدود كنيد.

   5. مصرف قندهاي ساده مانند شكر، شكر قرمز، عسل و شربت ذرت را محدود كنيد.

   6. مصرف فيبر را تا ميزان 25 ميلي گرم به ازاي هر 1000 كيلوكالري دريافتي افزايش دهيد. جهت اطلاع از ميزان كالري موردنياز روزانه خود، با متخصص تغذيه مشورت نماييد. منابع غذايي فيبر عبارتند از : انواع ميوه و سبزي، حبوبات و غلات سبوس دار.

   7. تلاش كنيد از محصولات بدون قند مانند نوشابه هاي بدون قند، ژله بدون قند و بيسكوئيت هاي بدون قند استفاده كنيد.

   8. از ميوه هاي تازه و كلوچه هاي كم چربي و غلات به عنوان ميان وعده استفاده كنيد.

   9. هر روز صبح، غلات پرفيبر را براي صبحانه انتخاب كرده و از مصرف غلات داراي مقادير زياد شكر خودداري كنيد.

   10. به جاي آب ميوه از ميوه تازه استفاده كنيد.

   11. از شيرهاي كم چربي استفاده كنيد.

   12. روزانه حداقل 8 ليوان آب بنوشيد.

توصيه هاي تغذيه اي براي بيماران مبتلا به ديابت نوع دوم

   . مصرف فيبرهاي محلول به ميزان 25 گرم به ازاي هر 1000 كيلوكالري ضمن ايجاد احساس سيري ، مي تواند به كنترل قندخون كمك كند. يكي از انواع فيبرهاي محلول پكتين مي باشد كه در سيب ، مركبات مثل پرتقال، ليمو و گريپ فروت ، توت فرنگي ، هويج و غلات سبوس دار وجود دارد . غير از اين مواد غذايي، منابعي فيبري كه در بالا ذكر شده اند را نيز مصرف كنيد.

   2. تعداد وعده هاي غذايي خود را افزايش دهيد.

   3. حتما قبل از صرف غذا از سالاد يا موادغذايي كم كالري مانند كاهو، كرفس، ژله بدون قند و سوپ هاي ساده و كم كالري استفاده كنيد.

   4. از مصرف آب ميوه در صبح و به صورت ناشتا خودداري كرده و به جاي آن در طول روز از ميوه تازه استفاده كنيد.

   5. از نوشيدني ها و دسرهاي بدون قند استفاده كنيد.

   6. آرد گندم كامل را جانشين آرد سفيد كنيد.

   7. از مصرف روغن ماهي و مكمل نياسين خودداري كنيد زيرا باعث افزايش قند خون مي شوند.

   8. مصرف چربي ها را در برنامه روزانه غذايي خود طبق نظر متخصص تغذيه كاهش دهيد.

   9. روزانه 8 ليوان آب بنوشيد.

نكات مهم و قابل توجه براي خانواده ها و بيماران

   1. افراد ديابتي مبتلا به بيماري كليوي نيز بايد به تغذيه خود توجه خاصي داشته باشند، زيرا بيماري كليوي با عمل بسيار از مواد مغذي تداخل دارد. لذا مصرف مكمل هاي تغذيه اي مگر با اجازه متخصص تغذيه توصيه نمي شود.

   2. از آن جايي كه كمبود بعضي از ويتامين ها باعث تشديد بيماري ديابت مي گردد، بايد سعي كرد تا مقادير متناسب ويتامين ها از طريق موادمغذي دريافت شوند. به دليل افزايش نياز به ويتامين ها در اين بيماران بايد مكمل ويتاميني مصرف شود، ولي براي جلوگيري از عوارض مصرف بيش از حد آنها با متخصص تغذيه مشورت كنيد.

   3. ويتامينC براي ورود به داخل سلول، نياز به انسولين دارد. تحقيقات نشان مي دهد كه مقدار اين ويتامين در افراد ديابتي پايين تر از حد طبيعي مي باشد؛ لذا مصرف ميوه و سبزي فراوان و همچنين مكمل ويتامينC ضروري است.

   4. بعضي از داروهاي خوراكي كاهش دهنده قند خون، باعث كمبود ويتامينB12 در بدن مي شوند. بنابراين در اين مورد نيز بايد با يك متخصص تغذيه مشورت كنيد، زيرا كمبود اين ويتامين مي تواند باعث تخريب بافت عصبي شود.

   5. بيماري ديابت مي تواند باعث كمبود بيوتين در بدن شود. از آن جايي كه كمبود اين ماده مهم مي تواند باعث تخريب بافت عصبي در بازوها و ساق پا شود، مشورت با متخصص جهت آشنايي با منابع مصرف و ميزان مورد نياز آن ضروري است.